Thích
Tái lập niềm tin và nâng chất lượng tín nhiệm thị trường TPDN
Chính phủ mới đây đã ban hành Nghị định 200/2026/NĐ-CP ngày 05/6/2026 quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế. Nghị định thay thế toàn bộ các quy định trước đó gồm Nghị định 153/2020/NĐ-CP, Nghị định 65/2022/NĐ-CP và Nghị định 08/2023/NĐ-CP.
Nghị định được giới chuyên môn đánh giá theo hướng tích cực trên nhiều khía cạnh. Theo đó, Nghị định góp phần nâng cao chất lượng tín nhiệm của thị trường thông qua việc siết chặt điều kiện phát hành, tăng cường tính minh bạch trong công bố thông tin và củng cố cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ hiện vẫn chiếm khoảng 90% tổng giá trị phát hành trên thị trường.
Ông Simon Chen, CFA, Giám đốc Khối Xếp hạng Tín nhiệm và Nghiên cứu của VIS Rating nhìn nhận, khung pháp lý mới từ Nghị định 200/2026/NĐ-CP sẽ tạo nền tảng vững chắc hơn cho hoạt động của các tổ chức phát hành cũng như tăng cường hiệu quả công tác giám sát trên thị trường trái phiếu.
"Các quy định mới có vai trò sàng lọc những tổ chức phát hành có năng lực tài chính yếu, qua đó góp phần nâng cao mặt bằng chất lượng tín nhiệm của toàn thị trường và từng bước khôi phục niềm tin nhà đầu tư sau giai đoạn biến động mạnh 2022 - 2023", ông Simon Chen nhận định.
Ông Simon Chen, CFA, Giám đốc Khối Xếp hạng Tín nhiệm và Nghiên cứu của VIS Rating.
Theo ông Simon Chen, những tác động tích cực nổi bật của Nghị định 200/2026/NĐ-CP được thể hiện trước hết ở việc siết chặt điều kiện phát hành, qua đó giúp nâng cao khả năng nhận diện rủi ro và tăng tính minh bạch của khung pháp lý. Theo đó, quy định mới cho phép nhà đầu tư phân tách rõ hơn mức độ rủi ro giữa các tổ chức phát hành thông qua yêu cầu công bố thông tin chi tiết hơn về khả năng trả nợ, mức độ đòn bẩy tài chính, tài sản bảo đảm, mục đích sử dụng vốn, kế hoạch cơ cấu nợ cũng như rủi ro triển khai dự án.
Song song với đó, việc hợp nhất và kế thừa các quy định từ Nghị định 65/2022/NĐ-CP, Nghị định 08/2023/NĐ-CP cùng các nội dung sửa đổi của Luật Chứng khoán năm 2024 cũng là bước tiến quan trọng trong việc hình thành một khung pháp lý thống nhất, bao trùm toàn bộ vòng đời trái phiếu doanh nghiệp, từ điều kiện phát hành, công bố thông tin đến tiêu chuẩn nhà đầu tư. Qua đó, thị trường được kỳ vọng sẽ dần phục hồi về quy mô và giá trị phát hành mới sau giai đoạn trầm lắng.
Cùng với đó, ông Simon Chen nhấn mạnh, việc Nghị định 200/2026/NĐ-CP nâng tiêu chuẩn phát hành được xem là yếu tố góp phần cải thiện chất lượng tín nhiệm, dù mức độ tác động có sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp. Đáng chú ý, theo ông Simon Chen, quy định giới hạn tổng nợ phải trả không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu được cho là sẽ thu hẹp khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp có đòn bẩy cao, qua đó thúc đẩy sự dịch chuyển sang nhóm tổ chức phát hành có nền tảng tài chính lành mạnh hơn. Đồng thời, việc phân định rõ trách nhiệm giám sát và tăng cường tính ràng buộc pháp lý cũng giúp nâng cao tính tuân thủ và hiệu quả thực thi.
(Ảnh minh hoạ)
Ở góc độ thị trường, theo ông Simon Chen, Nghị định 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ củng cố niềm tin nhà đầu tư thông qua việc tăng cường trách nhiệm của tổ chức phát hành và cơ chế bảo vệ người mua trái phiếu. Các quy định như bắt buộc xếp hạng tín nhiệm, yêu cầu tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán toàn bộ gốc đối với trái phiếu bán cho nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp được đánh giá sẽ giúp hạn chế rủi ro và giảm biến động thanh khoản.
Đồng thời, Nghị định cũng không cho phép sử dụng cổ phiếu hoặc trái phiếu do chính tổ chức phát hành phát hành làm tài sản bảo đảm khi chào bán cho nhà đầu tư cá nhân, qua đó góp phần đáng để trong việc loại bỏ các hình thức bảo đảm kém chất lượng.
Cơ chế định giá theo rủi ro vẫn là "điểm nghẽn" lớn
Dù Nghị định 200/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng chuẩn phát hành và tăng cường minh bạch cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp, song các chuyên gia cho rằng những cải cách này mới chủ yếu tập trung vào "phần khung" của thị trường. Trong khi đó, những vấn đề mang tính nền tảng liên quan đến cách thức định giá và phản ánh rủi ro vẫn chưa được giải quyết một cách triệt để.
Từ thực tiễn thị trường, có thể thấy cơ chế định giá theo rủi ro hiện vẫn là điểm yếu mang tính cấu trúc lớn nhất của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam. VIS Rating nhận định, một trong những hạn chế rõ là tình trạng thiếu dữ liệu đánh giá, khi hoạt động xếp hạng tín nhiệm mới chỉ được áp dụng có chọn lọc và phần lớn trái phiếu phát hành, kể cả đối với nhà đầu tư tổ chức, vẫn chưa được xếp hạng. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện vẫn chưa hình thành đường cong lợi suất trái phiếu doanh nghiệp theo từng mức chất lượng tín nhiệm và kỳ hạn, khiến giá trái phiếu chủ yếu được xác lập thông qua quá trình thương lượng giữa các bên, thay vì phản ánh đầy đủ quan hệ cung - cầu theo rủi ro.
Các số liệu trong giai đoạn thị trường biến động mạnh 2022 - 2023 cho thấy, lãi suất coupon của các trái phiếu sau này phát sinh tình trạng chậm trả không cao hơn đáng kể so với nhóm không bị chậm trả. Điều này, theo VIS Rating, phản ánh mức độ phân hóa rủi ro trên thị trường còn hạn chế. Đáng chú ý, phần lớn các trường hợp chậm trả tập trung ở nhóm tổ chức phát hành bất động sản có đòn bẩy cao, gắn với các dự án mang tính đầu cơ thay vì nhu cầu ở thực. Trong bối cảnh thiếu minh bạch thông tin và thiếu xếp hạng tín nhiệm, nhà đầu tư gặp nhiều khó khăn trong việc đánh giá rủi ro, dẫn đến việc định giá và phần bù rủi ro chưa phản ánh đúng bản chất của tài sản.
"Nhìn chung, Nghị định 200/2026/NĐ-CP có tác động tích cực đối với việc nâng cao chất lượng tín nhiệm, song chưa thể giải quyết toàn diện những tồn tại mang tính nền tảng của thị trường. Nếu không mở rộng phạm vi áp dụng xếp hạng tín nhiệm, chưa xây dựng được đường cong lợi suất đáng tin cậy và chưa nâng cao hiệu quả thực thi liên quan đến tài sản bảo đảm, tiến trình cải cách sẽ vẫn còn bị giới hạn", chuyên gia VIS Rating nhận định.
Theo VIS Rating, trong giai đoạn tới, trọng tâm chính sách cần chuyển từ các biện pháp xử lý hậu quả sau khủng hoảng sang xây dựng hạ tầng thị trường phục vụ đo lường, định giá và giao dịch dựa trên rủi ro tín nhiệm. Nếu thiếu bước chuyển này, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam có thể an toàn hơn, nhưng vẫn khó đạt được chiều sâu và hiệu quả cần thiết để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn của nền kinh tế.
Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia cho rằng ưu tiên quan trọng vẫn là vừa phục hồi niềm tin thị trường, vừa từng bước chuẩn hóa khung pháp lý, hướng tới mục tiêu minh bạch hóa toàn diện thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Khi đó, kỳ vọng có thể mở ra làn sóng phát hành mới từ nhóm doanh nghiệp có chất lượng tốt - những đơn vị trước đây còn dè dặt tham gia thị trường do khung pháp lý phân mảnh và thiếu ổn định./.
