Thích
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai đã được phân cấp mạnh hơn cho địa phương. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ những vướng mắc khi một số quy định của Luật Đất đai 2024 vẫn được xây dựng trên nền tảng mô hình chính quyền địa phương 3 cấp. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đất đai được xem là yêu cầu cần thiết nhằm đồng bộ với tổ chức bộ máy mới, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và bảo đảm quá trình giải quyết thủ tục hành chính thông suốt, hiệu quả.
Thực tiễn triển khai cho thấy nhiều thủ tục hành chính về đất đai đã được giải quyết nhanh hơn sau khi nhiều thẩm quyền được phân cấp cho chính quyền địa phương. Tuy nhiên, một số quy định hiện hành vẫn được xây dựng trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương 3 cấp. Một số nội dung về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, trình tự giải quyết thủ tục và phân định thẩm quyền đã phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Theo chuyên gia, việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 lần này đang đặt ra yêu cầu rà soát toàn diện các quy định có liên quan. Mục tiêu là bảo đảm thống nhất của hệ thống pháp luật, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và duy trì hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai.
Sửa Luật Đất đai để đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp làm thay đổi phương thức tổ chức thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, trong đó có lĩnh vực đất đai. Điều này đòi hỏi các quy định về thẩm quyền, trình tự và thủ tục hành chính phải được rà soát, sửa đổi để bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức mới.
Trao đổi với Reatimes, GS.TSKH Đặng Hùng Võ, Chủ tịch Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng việc sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai 2024 nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu tất yếu sau khi tổ chức bộ máy nhà nước được sắp xếp lại. Mục tiêu đặt ra là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai.
“Một trong những mục tiêu quan trọng của việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp là đơn giản hóa thủ tục hành chính. Trong đó, lĩnh vực đất đai là một trong những lĩnh vực cần được ưu tiên rà soát vì còn nhiều thủ tục phức tạp và kéo dài, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Trong nhiều năm qua, đây cũng là lĩnh vực phát sinh nhiều phản ánh về quy trình giải quyết kéo dài và phải qua nhiều cấp”, GS.TSKH Đặng Hùng Võ cho biết.
Theo GS.TSKH Đặng Hùng Võ, Luật Đất đai 2024 được xây dựng trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương ba cấp. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, nhiều quy định về trình tự, thủ tục và thẩm quyền cần được rà soát để bảo đảm phù hợp với phương thức tổ chức mới.
Việc chuyển sang mô hình hai cấp sẽ góp phần rút gọn quy trình giải quyết công việc, giảm các khâu trung gian và xác định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Người dân và doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn trong việc xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết hồ sơ.
Tuy nhiên, theo ông Võ, việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 không dừng ở điều chỉnh thẩm quyền. Điều quan trọng là phải rà soát, thiết kế lại từng quy trình thủ tục để phù hợp với mô hình mới và bảo đảm quản lý nhà nước hiệu quả.
Từ thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Luật sư Nguyễn Quang Ngọc, Giám đốc Công ty Luật Việt Sky, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho hay, nhiều quy định của Luật Đất đai hiện hành vẫn được xây dựng trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương ba cấp. Trong đó, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vẫn gắn với cấp huyện. Khi cấp huyện không còn tổ chức, một số địa phương đã phát sinh lúng túng trong quá trình thực hiện.
“Có nơi lựa chọn chờ hướng dẫn của cơ quan cấp trên trước khi triển khai, một số địa phương gặp khó khăn trong việc xác định thẩm quyền và trình tự giải quyết hồ sơ”, LS. Nguyễn Quang Ngọc chia sẻ.
Bên cạnh đó, theo ông Ngọc, hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai chưa được xây dựng đồng bộ. Địa giới hành chính sau sắp xếp cũng có nhiều thay đổi so với địa giới cấp huyện trước đây. Những yếu tố này làm phát sinh khó khăn trong quản lý, lập kế hoạch sử dụng đất và tổ chức thực hiện các thủ tục hành chính.
“Thực tế trên đã ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ của người sử dụng đất, đồng thời tác động đến quá trình triển khai dự án, giải phóng mặt bằng và thực hiện các thủ tục đầu tư tại nhiều địa phương”, Giám đốc Công ty Luật Việt Sky chỉ ra.
Giảm thủ tục nhưng phải bảo đảm hiệu lực quản lý và không tạo khoảng trống pháp lý
Theo GS.TSKH Đặng Hùng Võ, mục tiêu của việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không phải là cắt giảm thủ tục bằng mọi giá. Điều quan trọng là quy trình sau khi được rút gọn vẫn phải bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, không phát sinh những khâu xử lý mới hoặc khoảng trống trong quá trình tổ chức thực hiện.
“Đơn giản hóa thủ tục hành chính có nghĩa là đơn giản đến mức vẫn quản lý tốt được, không tạo ra những bước làm thủ tục không cần thiết. Do đó, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này cần đi vào nội dung cốt lõi là rà soát toàn bộ hệ thống thủ tục hành chính đang áp dụng và cần rà soát từng thủ tục hành chính một”, GS.TSKH Đặng Hùng Võ nhấn mạnh.
Thực tế, Luật Đất đai 2024 chỉ quy định những nguyên tắc và khung pháp lý chung, còn trình tự, thủ tục cụ thể được quy định tại các nghị định của Chính phủ. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, cơ quan quản lý đất đai ở cấp Trung ương cần chuẩn bị lại hệ thống thủ tục hành chính phù hợp với mô hình mới.
Các thủ tục như Nhà nước thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn thời hạn sử dụng đất... đều phải được thiết kế lại trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương hai cấp. (Ảnh minh hoạ: Trọng Hiếu)
Theo đó, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường nêu ví dụ, các thủ tục như Nhà nước thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn thời hạn sử dụng đất... đều phải được thiết kế lại trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đối với từng thủ tục phải xác định rõ nội dung nào thuộc thẩm quyền của cấp xã, nội dung nào thuộc thẩm quyền của cấp tỉnh; đồng thời quy định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết ở từng cấp.
“Đây là yêu cầu quyết định đối với hiệu quả của quá trình phân cấp, phân quyền. Nếu trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan không được quy định rõ thì rất dễ phát sinh tình trạng đùn đẩy hoặc lúng túng trong quá trình thực hiện”, GS. Đặng Hùng Võ nêu.
Ông Võ cũng lưu ý, từ Luật Đất đai năm 2003 đến Luật Đất đai năm 2024, Trung ương không trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính về đất đai. Trung ương ban hành quy định khung, còn việc tổ chức thực hiện thuộc trách nhiệm của chính quyền địa phương. Vì vậy, khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra là phải chuẩn hóa lại toàn bộ quy trình giải quyết hồ sơ ở địa phương để bảo đảm thống nhất và thông suốt.
"Phải chuẩn bị một hệ thống thủ tục hành chính thật mạch lạc, thật minh bạch, thật cụ thể, đừng gây điểm nghẽn trong quá trình thực hiện các thủ tục", nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ ra.
Cùng với việc hoàn thiện quy trình, GS.TSKH Đặng Hùng Võ cho rằng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả. Việc chuyển nhiều thẩm quyền về cấp xã đồng nghĩa với việc cấp này phải đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn trong giải quyết thủ tục hành chính về đất đai. Thách thức lớn nhất sẽ nằm ở năng lực của đội ngũ cán bộ thực thi. Đây là cấp gần dân nhất và trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính về đất đai.
Khi thủ tục hành chính được rút gọn theo mô hình hai cấp, yêu cầu về trình độ chuyên môn và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ cũng phải được nâng lên tương ứng.
"Mô hình chính quyền địa phương hai cấp thì thủ tục hành chính sẽ đơn giản hơn hệ thống ba cấp. Nhưng đồng thời yêu cầu đối với cán bộ địa phương là cần phải có trình độ chuyên môn cao hơn và đạo đức cũng phải cao hơn thì mới phù hợp với mục tiêu giảm từ ba cấp xuống hai cấp”, theo ông Võ.
Còn theo LS. Nguyễn Quang Ngọc, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai 2024 cần xử lý dứt điểm những quy định không còn phù hợp với mô hình tổ chức mới, nhất là các quy định liên quan đến quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Theo đó, trước đây việc lập và quản lý kế hoạch sử dụng đất được thực hiện theo địa giới hành chính của cấp huyện. Sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, địa giới hành chính đã có nhiều thay đổi, nhiều xã được hình thành trên cơ sở sáp nhập địa bàn của nhiều đơn vị cấp huyện trước đây. Nếu tiếp tục duy trì cách tiếp cận cũ sẽ gây khó khăn cho công tác quản lý và tổ chức thực hiện.
“Cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng quy hoạch trên cơ sở không gian phát triển, chứ không phải chỉ dựa trên địa giới hành chính. Đồng thời, những quy định về thẩm quyền của cấp huyện trong Luật Đất đai hiện hành cũng cần được bãi bỏ để bảo đảm thống nhất với mô hình tổ chức mới”, ông Ngọc đề xuất.
Luật sư Nguyễn Quang NgọcThực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, việc chuyển giao thẩm quyền mới chỉ là bước đầu của quá trình cải cách. Hiệu quả của mô hình này phụ thuộc vào chất lượng của hệ thống quy đinh sau khi được sửa đổi. Quy trình càng rõ, trách nhiệm càng cụ thể thì việc phân cấp càng phát huy hiệu quả và nguy cơ phát sinh điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện càng được hạn chế.
Vì vậy, việc hoàn thiện các quy định của Luật Đất đai cần hướng tới xây dựng một cơ sở pháp lý thống nhất cho quá trình tổ chức thực hiện. Đây là điều kiện để các địa phương áp dụng pháp luật thống nhất, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và bảo đảm thủ tục hành chính được giải quyết thông suốt, hiệu quả.
